بحث رابطۀ قرآن و فرهنگ زمانه و نوع تعامل میان آن دو، از مسائل نوپدید قرآنپژوهی در دو حوزة معرفتی جهان اسلام و دنیای غرب است.در این میان، اندیشه ی تأثیرپذیری قرآن از فرهنگ زمانه در واقع، سرشت وحیانی، الگو و شاخص بودگی قرآن بر سایر منابع معرفتی مسلمانان را نشانه رفته است. پذیرش یا انکار تأثیرپذیری قرآن از فرهنگ زمانه، تأثیر مستقیم بر صلاحیت و عدم صلاحیت مرجعیت علمی قرآن بر دیگر حوزه های دانش بشری، ازجمله علوم انسانی دارد. مرجعیت علمی قرآن، آنگاه محقق میشود که تمامی گزاره های قرآن از دستبرد افکار و اندیشه های بشری سالم، از قطعیت صدور بهره مند و از حجیت لازم و اعتبار کافی برخوردار باشد.
این نوشتار، به دنبال تبیین و توصیف چگونگی/ چندگانگی تعامل قرآن و فرهنگ زمانه، و در نهایت، اثبات حجیت و دوام مرجعیت علمی قرآن برای علوم انسانی است؛ که با روش تحلیلی توصیفی، با استناد بر آیات قرآن و نقد و بررسی آراء قرآنپژوهان صورت گرفته است.
یافتههای پژوهش آشکار می سازد که در بحث از انواع تعامل قرآن و فرهنگ زمانه، از میان سه دیدگاه موجود، انکار مطلق بازتاب فرهنگ زمانه در قرآن؛ تأثیرپذیری قرآن
از واقعیت های اجتماعی و فرهنگی عصر نزول؛ و برخورد فعال و هوشمندانۀ قرآن در برابر عناصر و مؤلفه های از فرهنگ زمانه؛ تنها دیدگاه سوم از منطق روشن، قدرت استدلال و استناد کافی برخوردار است.طرفداران این دیدگاه استدلال می کنند که عناصر و مؤلفههای از فرهنگ زمانه در قرآن بازتاب یافتهاند؛ اما این بازتاب با سه رویکرد پذیرش، پیرایش، و نکوهش و با سه نوع تعامل اثباتی, سلبی و اصلاحی همراه بوده است.بر این نوع تعامل، پیامدهای مثبت و متعددی مترتب است که اثبات وحیانی بودن سرشت قرآن، مصونیت متن و محتوای قرآن از افکار و اندیشۀ بشری و درنهایت، اثبات حجیت و دوام و بقای مرجعیت علمی قرآن برای سایر علوم و معارف بشری، ازجمله علوم انسانی، تنها بخشی از پیامدهای این نوع تعامل است.
صدر، محمدباقر،(1393)، اقتصادنا، ج1، ترجمۀ محمد مهدی برهانی، قم، پژوهشگاه علمی ـ تخصصی شهید صدر(دارالصدر).
طباطبایی، محمدحسین،(1374)، المیزان، ترجمه سید باقر موسوی همدانی، ج17، جامعه مدرسین، چاپ پنجم.
طالب تاش، عبدالمجید،(1387)، قرآن و فرهنگ عصر نزول، قبسات، سال سیزدهم.
ــــــــــــــــ ،(1385)، نقد و بررسی نظریه تأثیرپذیری قرآن از فرهنگ زمانه، فصلنامه «مشکوه»، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، بهار - شماره 90.
گلدزیهر، ایگناس،(1357)، درسهای درباره اسلام(ترجمه العقیده و الشریعه فی الاسلام)، ترجمۀ علینقی منزوی، انتشارات کمانگیر، چاپ دوم.
مجتبوی، سید جلال الدین،( 1363)، فلسفه در ایران(مجموعه مقالات فلسفی در ایران)، تهران، انتشارات حکمت.
مسعودی، سعید،(1391)، قرآن و فرهنگ زمانه، بوستان کتاب، قم.
معرفت، محمدهادی،(1389)، قرآن و فرهنگ زمانه، ترجمه حسن حکیمباشی، التمهید، قم.
محمدجواد باهنر،(1371)، فرهنگ انقلاب اسلامی، تهران، دفتر نشر و فرهنگ اسلامی.
ﻣﺼﺒﺎح ﻳﺰدی، ﻣﺤﻤﺪ ﺗﻘﻲ،(1394)، قرآنشناسی، جلد 2 (معارف قرآن 6)›، (تحقیق غلامعلی عزیزی کیا، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چاپ ششم.
ــــــــــــــــــــــ (1391)، جامعه و تاریخ از نگاه قرآن(معارف قرآن 8)، قم: انتشارات مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى(قدس سره).
ـــــــــــــــــــــ (۱۳۷۸)، رابطه ایدئولوژی و فرهنگ اسلامی با علوم انسانی(مجموعه مقالات و مصاحبه های برگزیده)، کتاب اول، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
برهانی, عبدالعلیم و جزایری, سید حمید . (1396). بررسی انواع تعامل قرآن و فرهنگ زمانه و آثار و پیامدهای آن بر علوم انسانی. مطالعات قرآن پژوهی نور وحی, 2(4), 27-66.
MLA
برهانی, عبدالعلیم , و جزایری, سید حمید . "بررسی انواع تعامل قرآن و فرهنگ زمانه و آثار و پیامدهای آن بر علوم انسانی", مطالعات قرآن پژوهی نور وحی, 2, 4, 1396, 27-66.
HARVARD
برهانی, عبدالعلیم, جزایری, سید حمید. (1396). 'بررسی انواع تعامل قرآن و فرهنگ زمانه و آثار و پیامدهای آن بر علوم انسانی', مطالعات قرآن پژوهی نور وحی, 2(4), pp. 27-66.
CHICAGO
عبدالعلیم برهانی و سید حمید جزایری, "بررسی انواع تعامل قرآن و فرهنگ زمانه و آثار و پیامدهای آن بر علوم انسانی," مطالعات قرآن پژوهی نور وحی, 2 4 (1396): 27-66,
VANCOUVER
برهانی, عبدالعلیم, جزایری, سید حمید. بررسی انواع تعامل قرآن و فرهنگ زمانه و آثار و پیامدهای آن بر علوم انسانی. مطالعات قرآن پژوهی نور وحی, 1396; 2(4): 27-66.